TRAS: dai Fats e de culture des tieris Ladinis
Data: 08 February 2005 da les 14:37:23
Tema: Cultura



Tras - Forum cultural: dīs agns di presince

Articul souranout dal mensil "Ladins dal Friūl"

TRASAl č jessūt denant des ultimis fiestis di cjadalan l'ultin numar de riviste ladine Tras-forum culturel (X/2003), editade da Lia Scritours "Scurlins" e curade di Marco Forni, Roland Verra, Stefen Dell'Antonio e Rut Bernardi. Un numar impuartant co al marche i agns dīs di presince di chest fondamentāl imprest di promozion culturāl, ch'al ą vūt sore il dut il mert di viergi trois gnūfs a la leteradure ladine dolomitane. O proponģs cussģ, voltade tal ladin de Furlanie, la jentrade firmade di Roland Verra, e titulade in maniere significant "Il pont de situazion".



A distance di dīs agns de fondazion de riviste "TRAS" o crōt ch'al sedi just fā il pont de situazion, no dome cun riferiment ai contignūts e ai fins de associazion di scritōrs "Scurlins", editōrs de riviste, ma plui in gjenerāl di dute la slargjade cente culturāl ladine. TRAS  si č cence ātri svilupade in maniere pusitive, cirģnt di insedā e cjapā dentri contignūts in plui lenghis e su tematichis difarentis, cun contribūts no dome di caratar leterari, lant a analizā aspiets vīfs de realtāt dal dģ di vuź. In cheste maniere al č stāt pussibil viergi un spiracul sul mont par une realtāt pluitost periferiche e, dispčs, autoreferenziāl, cemūt ch'e je chź ladine dolomitane. Ta chel stčs timp si č cirūt di interessā plusōrs formis espressivis e diviers alfabets, da chel artistic a chel musicāl e teatrāl. La ricercje di un dialig seguitīf cui ambients culturāi ladins a traviers rapresentazions, a voltis in forme sperimentāl di "performance" 'e ą butāt risultāts pusitīfs, te ricercje di un rinovament stilistic e espressīf e tal inricjiment di apuarts creatīfs de bande di fuarcis gnovis.

Cussģ un dai risultāts plui significants sun chest cont al č stāt il prudźl di zovins scritōrs e artiscj a colavorā e publicā cun tune cierte regolaritāt, invulant chel ricambi gjenerazionāl ch'al covente a ogni culture parcč ch'al puedi jessi sigurāt il propi avignī. Dutun in chel TRAS  'e ą cuistāt une cierte autorevolece, tant che imprest di promozion culturāl viers il "difūr", in chel dialig seguitīf di nature interculturāl ch'al sta a la fonde de nestre piēule realtāt cjapade dentri tra lis culturis majōrs.

    Il ledrōs de medae al č rapresentāt da une cierte refratarietāt al dialig de bande di chźs fuarcis tradizionalistis  che inmņ a ąn in man lis brenis de cente culturāl ladine. L'Institūt Culturāl "Micurą de Rü al ą impen sustignūt in maniere concrete l'ativitāt de riviste e dai scritōrs ladins,

furnģnt dispčs un preseōs supuart tecnic e ideatīf. Cundutachel pūr vģnt otignūt risultāts cetant pusitīfs nol č stāt inmņ pussibil smovi un ciert inmobilisim, divignūt de seguitive riproposizion di formulis vieris e ancje masse metudis in vōre, leadis a une esaltazion acritiche dal timp passāt.

Lis zornadis leterariis e culturāls interladinis, inmaneadis dai "Scurlins" a son stadis in chescj ultins agns forsit i acjadiments che plui a ąn dāt la misure dal inlidrisament de culture ladine te realtāt dal dģ di vuź, tant di rivā a disfantā in maniere definitive il mīt di une ladinitāt dute cjapade te difese ustinade dal "status quo" e des ciertecis, aromai indebilidis tes fondis, dal biel timp ch'al č stāt.

La vere disfide pal avignī plui daprūf e sarą chź di rivā a prudelā i esponents de culture vive dai Ladins e fāsi cjame des resons e des aspirazions de ladinitāt e de interculturalitāt. Chescj doi aspiets no rapresentin une contradizion, ma anzit a son la precondizion  fondamentāl par garantī un spazi di svilup pe nestre realtāt culturāl, che senņ e je condanade impreteribilmentri al museu dai ūs e dai custums. Interculturalitāt e plurilenghisim a son, te specifiche situazion dulą che si cjatģn a vivi, i rimiedis valents al scjafojament dal ladin, denant de onde mediatiche de globalizazion. La difese ustinade e cundurant de esclusivitāt e dal privileē etnic al prodūs disafezion tes zovinis gjenerazions, simpri tentadis dai mīts consumistics de culture massificade ch'e smire a condizionā la culture e i compuartaments. Par TRAS e pai Scurlins al vāl aduncje il stes principi des diviersis culturis europeanis in face a la menace de omologazion globāl: frontā la disfide dal "one world" restant lidrisāts te propie identitāt, zovansi de flessibilitāt e de viertidure interculturāl cui instruments dal plurilenghisim, de curiositāt inteletuāl e de creativitāt artistiche.

 







L articul vegn da Noeles.net - Informazion ladina
http://www.noeles.net

L URL per chest articul é:
http://www.noeles.net/modules.php?name=News&file=article&sid=936